Co w tranie piszczy? Ranking tranów dostępnych na rynku

Co w tranie piszczy?
Ranking tranów dostępnych na rynku
W sezonie jesienno-zimowym sprzedaż produktów zawierających kwasy omega-3 wyraźnie wzrasta. W trosce o świadomy wybór konsumenta Instytut Jakości Jagiellońskiego Centrum Innowacji sfinansował i przeprowadził własny ranking tranu.
Popularność preparatów zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT) z szeregu omega, powszechnie zwanych kwasami omega-3, wynika z przekonania, iż pozytywnie wpływają one na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz rozwój układu nerwowego, zwłaszcza u dzieci do trzeciego roku życia. Przekonanie to znajduje odzwierciedlenie w zatwierdzonych przez Europejską Agencję ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oświadczeniach zdrowotnych dla niektórych kwasów omega-3 (DHA i EPA). EFSA potwierdza dane o korzystnym działaniu kwasów omega-3 na rozwój oczu u dzieci i niemowląt karmionych piersią, a także o wspomaganiu prawidłowego rozwoju mózgu u dzieci nienarodzonych i niemowląt, jeśli matka w codziennej diecie spożywa min. 250 mg kwasów DHA i EPA (w tym min. 200 mg DHA dziennie). Zainteresowanie konsumentów produktami zawierającymi nienasycone kwasy tłuszczowe z roku na rok jest coraz większe, dzięki czemu tworzy się rynek produktów warty ponad 70 mln zł (według raportu PMR z 2015 r. Rynek suplementów diety w Polsce). Dostępne na rynku produkty zawierające WNKT są zarówno pochodzenia roślinnego (olej lniany, słonecznikowy, rzepakowy itp.), jak i pochodzenia odzwierzęcego (olej rybi, olej z wątroby dorsza, olej z rekina). Panuje swoista moda na nienasycone kwasy tłuszczowe, a zwłaszcza te z szeregu omega-3, dlatego dużym zainteresowaniem cieszą się oleje rybie, w szczególności tran. Olej rybi jest przede wszystkim cennym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3, w tym kwasu EPA i DHA, a także witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D i E.
Ranking powstał na podstawie przeprowadzonych w akredytowanych laboratoriach badawczych analiz wybranych produktów. Ocena towarów zakupionych w trzech różnych seriach produkcyjnych została dokonana zgodnie z następującymi kryteriami:


  • ilość kwasów EPA i DHA w dziennej dawce zalecanej przez producenta,

  • zawartość witamin w dziennej dawce zalecanej przez producenta (w szczególności witaminy D3),

  • zgodność z deklaracją producenta dla zawartości EPA i DHA oraz witamin (A, E i D),

  • zawartość zanieczyszczeń (metale ciężkie),

  • świeżość produktu,

  • koszt dziennej dawki (ekonomia zakupu).

ybór produktów został przeprowadzony m.in. na podstawie listy (według raportu PMR z 2015 r. Rynek suplementów diety w Polsce) najlepiej sprzedających się oraz najbardziej rozpoznawalnych na polskim rynku marek tranu i olejów rybich. Do rankingu zostały wybrane:

  • Gold Omega-3 (Olimp Laboratories),

  • Kidabion Omega-3 + witaminy A, D, E, C (Merck),

  • Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym (Orkla Health),

  • Omega Cardio + czosnek (Holbex),

  • Tran islandzki smak naturalny (Lysi),

  • Tran Sanostol (Takeda Pharma),

  • Tran skandynawski (Havet),

  • Tran suplement diety – olej z wątroby dorsza (Gal).

rodukty, wprowadzone do powszechnego obrotu handlowego, są dostępne na terenie aptek z całego kraju. Każdy z nich został zakupiony w trzech różnych partiach produkcyjnych, celem zbadania jednorodności pomiędzy nimi oraz uśrednienia otrzymanych wyników. Z przeprowadzonych przez Instytut Jakości JCI analiz wynika, że dla żadnego z produktów nie było statystycznie istotnych różnic między jego poszczególnymi partiami. W związku z tym w dalszej części rankingu wyniki laboratoryjne podawane są jako wartości uśrednione dla trzech partii każdego produktu.
Jeśli tran, to kwasy omega
Tran kupowany jest przez konsumentów z uwagi na zawartość dwóch głównych grup składników, tj. kwasów omega-3, w tym DHA i EPA, oraz witamin, w szczególności witaminy D. Z tego względu w pierwszej kolejności przyjrzeć się należy właśnie zawartości kwasów omega-3 w puli wszystkich kwasów tłuszczowych w danym produkcie oraz ich ilości w pojedynczej dawce rekomendowanej przez producenta.
Kwas eikozapentaenowy (EPA) powstaje w drodze przekształcenia innego kwasu z grupy kwasów omega-3, kwasu alfa-linolenowego (ALA). Proces ten tylko w niewielkim stopniu odbywa się w organizmie człowieka w sposób naturalny. Następnie w wyniku dalszych przemian, którym podlega EPA, powstaje kwas dokozaheksaenowy (DHA) – bardzo ważny składnik m.in. błon komórkowych w tkance nerwowej mózgu i lipidów siatkówki oka. Jako że zarówno EPA, jak i DHA, są związkami niezbędnymi do prawidłowego funkcjonowania układu krwionośnego, nerwowego i odpornościowego, a w znikomej ilości powstają w drodze naturalnej syntezy, powinny być suplementowane w postaci gotowej wraz z pożywieniem. Nie może się to jednak odbywać w dowolnych ilościach, dlatego m.in. w zależności od wieku spożycie zarówno EPA, jak i DHA, jest zalecane w różnych dawkach. Zapotrzebowanie na kwasy omega-3 dla osób dorosłych oraz dzieci w wieku powyżej dwóch lat podaje się jako sumę EPA i DHA: zalecenie Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ) wskazuje 250 mg dziennie, a dla kobiet w okresie ciąży i laktacji dodatkowo 100–200 mg. Dla dzieci w wieku od sześciu miesięcy do dwóch lat odpowiednie spożycie dla DHA to 100 mg dziennie, jednakże nie ma odpowiedniego zalecenia dla spożycia EPA w tej grupie wiekowej. W praktyce spożycie obu tych związków w przeciętnej diecie Polaka (szacowane na podstawie analizy spożycia produktów spożywczych według danych GUS), to ok. 150 mg dziennie. Niezbędne jest zatem regularne uzupełnianie diety w te kwasy tłuszczowe, a dostosowanie odpowiedniej dziennej dawki do spożycia jest istotne ze względu na to, iż nadmierne spożycie EPA i DHA może być szkodliwe zdrowia.
Z uwagi na przytoczone powyżej kwestie dotyczące funkcji, jakie DHA i EPA pełnią w organizmie człowieka, w rankingu odrębnie punktowana była rzeczywista zawartość DHA i EPA w dawce produktu, a odrębnie zgodność pomiędzy deklaracją producenta co do ilości tych kwasów w produkcie a faktycznymi ilościami otrzymanymi podczas oznaczeń laboratoryjnych.
Wśród badanych preparatów najwyższą procentową zawartość kwasu DHA w produkcie (24%) stwierdzono w przypadku Gold Omega-3 i była ona ok. dwukrotnie wyższa od wartości otrzymanych dla pozostałych preparatów. Wartości otrzymane dla reszty analizowanych preparatów były do siebie zbliżone i wynosiły ok. 12%. Jednak gdyby ilość tę przełożyć na dzienną dawkę rekomendowaną do spożycia przez producenta, to okazuje się, że największą ilość DHA dostarcza produkt Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, bo aż 610 mg/5 ml. W przypadku kwasu EPA procentowo największą zawartość stwierdzono również w produkcie Gold Omega-3, bo aż 35%, natomiast już w pojedynczej dawce dziennej najwięcej tego kwasu zawierał Tran Sanostol owocowy smak – 428 mg.
Jeśli chodzi o deklarowane ilości kwasów DHA i EPA w produkcie, to jedynie w przypadku Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, informacja producenta umieszczona na etykiecie dobrze koresponduje z wartościami otrzymanymi dla tego produktu w wykonanych przez Instytut Jakości JCI oznaczeniach. Nasze analizy wykazały także, że jest niewielka różnica między wartościami deklarowanymi a oznaczonymi w produktach Gold Omega-3 i OmegaCardio + czosnek, choć w pierwszym przypadku wartość oznaczona jest wyższa od wartości deklarowanej, a w drugim przeciwnie. W przypadku wyraźnych różnic między deklarowaną a rzeczywistą zawartością EPA i DHA wyżej oceniono ten pierwszy typ rozbieżności (nadmiar), ponieważ nie stwarza on realnego ryzyka przedawkowania, natomiast pozwala na lepsze pokrycie zapotrzebowania na te związki. Dotyczy to preparatów Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza), Tran Sanostol owocowy smak, Tran islandzki smak naturalny, Kidabion oraz Tran skandynawski.
Jako że najlepszą zgodność z deklaracją co do zawartości DHA i EPA w dawce, jak również najwyższą ilość tych kwasów w rekomendowanej dawce, miał Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, został on najwyżej oceniony w tej kategorii badania.
Witaminy
W rankingu produktów zawierających kwasy omega-3 zastosowano kryterium różnicujące produkty na podstawie zawartości witamin A, D oraz E w pojedynczej dawce, a także zgodności deklaracji producenta co do ich ilości w porównaniu ze stanem faktycznym. Ponadto z uwagi na to, że przedawkowanie witaminy A jest niebezpieczne dla organizmu, oznaczone wartości przekraczające deklarację producenta skutkowały przyznaniem w rankingu punktów ujemnych w tej kategorii. Część z produktów w ogóle nie zawierała witamin E i D i tam gdzie producent rzetelnie o tym informował, było to pozytywnie punktowane, a tam gdzie wartości oznaczone w badaniu nie zgadzały się z deklarowanymi przez producenta, skutkowało to obniżeniem punktacji w rankingu.
Witaminy A i E
Witamina A odgrywa kluczową rolę w procesach rozwoju embrionalnego, funkcjonowaniu układu immunologicznego i jest niezbędna dla prawidłowej pracy mózgu i oczu. Trzeba jednak pamiętać, że długotrwałe i znaczne przekraczanie zalecanej dawki witaminy A (700 µg dla kobiet, 900 µg dla mężczyzn, 1200–1300 µg dla kobiet karmiących, 400–700 ug dla dzieci i młodzieży) może skutkować pojawieniem się objawów przedawkowania, takich jak bóle głowy czy odwapnienie kości. Nadmierne spożycie witaminy A przez kobiety w ciąży może spowodować poważne uszkodzenie płodu. Natomiast witamina E jest składnikiem błon komórkowych, chroniącym lipidy przed stresem oksydacyjnym (rodnikami). Ze względu na swoje działanie przeciwrodnikowe chroni skórę przed promieniowaniem ultrafioletowym. Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego. Niedobór witaminy E powoduje m.in. zaburzenia neurologiczne, zaburzenia układu odpornościowego czy schorzenia układu sercowo-naczyniowego. Według zaleceń dzienne zapotrzebowanie na tę witaminę to 6–7 mg dla dzieci do lat ośmiu, a dla starszych dzieci i osób dorosłych – 8 mg dla kobiet i 10 mg dla mężczyzn. Warto pamiętać, że przyjmowanie powyżej 1000 mg dziennie przez dłuższy czas może doprowadzić do objawów przedawkowania – zaburzeń jelitowych, osłabienia mięśni, bólów głowy czy zaburzeń widzenia.
Podobnie jak w przypadku oceniania obecności DHA i EPA, tak i w tej kategorii punktowano nie całkowitą zawartość witamin A i E w produkcie, lecz ich występowanie w dziennej dawce, a także zgodność z zdeklarowaną na etykiecie produktu ilością.
Wśród badanych preparatów najwyższym stężeniem witaminy A charakteryzował się Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza) zawierający 214 mg/l. W kwestii przyjmowanej dziennej dawki witaminy A napotkano na szereg rozbieżności pomiędzy tym, co pokazały wyniki laboratoryjne, a tym, co deklaruje producent. Najwyższą wartość oznaczono w dawce Kidabionu, która zawierała aż 643 µg witaminy A. Ale uwaga! Oznacza to, iż otrzymana ilość tej witaminy w dawce tego produktu była znacząco wyższa niż według deklaracji producenta (400 µg), co potencjalnie stwarza ryzyko przedawkowania tej witaminy. Cztery spośród analizowanych produktów (Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, Tran islandzki smak naturalny, Tran skandynawski, Tran Sanostol owocowy smak) zawierały mniej witaminy A w dawce, niż deklarował producent. Brak witaminy A w produkcie był w każdym przypadku rzetelnie komunikowany przez producenta. Tylko jeden analizowany przez nas produkt, Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza) zawierał ilość witaminy A w dawce w pełni zgodną z zadeklarowaną na etykiecie produktu.
Spośród badanych preparatów najlepszym źródłem witaminy E zarówno w przeliczeniu na litr, jak i na dawkę, jest Gold Omega-3. Tylko dawka Kidabionu zawierała zbyt wysokie ilości witaminy E w porównaniu z zadeklarowanymi wartościami na etykiecie. Natomiast wartości niższe od deklarowanych wykazały trzy spośród badanych w rankingu produktów: Tran islandzki smak naturalny, Tran Sanostol owocowy smak, oraz OmegaCardio + czosnek. Tylko dwa spośród badanych produktów miały zawartość witaminy E zgodną z tym, co deklaruje producent, tj. Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym oraz Gold Omega-3. Badania wykazały, że zarówno Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza), jak i Tran skandynawski nie zawierały witaminy E w swoim składzie, co było zgodne z zawartą przez producenta informacją na etykiecie produktu.
Biorąc pod uwagę zgodność stanu faktycznego, jak również zawartość witamin A i E w dawce, można stwierdzić, że zwycięzcami w tej kategorii zostały Gold Omega-3 oraz Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, które uzyskały w tej kategorii największą liczbę punktów.
Witamina D
Konsumenci chętnie kupują tran celem uzupełnienia witaminy D w codziennej diecie, zwłaszcza u dzieci w okresie intensywnego wzrostu i obniżonej kondycji układu odpornościowego. Witamina D jest niezbędna dla prawidłowego działania układu kostnego i odpornościowego, a tran jest jednym z bogatszych źródeł tej witaminy. Warto więc przy jego wyborze kierować się również jej zawartością. Niedobory witaminy D powodują obniżone wchłanianie jelitowe wapnia czy obniżoną gęstość kości. Skutkiem niedoboru jest również obniżenie odporności na infekcje, a także zwiększone ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. Zalecane obecnie dawki to 20–50 µg dziennie dla osób dorosłych oraz 15–25 µg dziennie dla dzieci powyżej roku życia i młodzieży.
W tej kategorii punktowano przede wszystkim zawartość witaminy D w dziennej dawce oraz zgodność deklarowanej przez producenta ilości witaminy D w stosunku do otrzymanych wyników badań. Najwyżej punktowane były wysokie zawartości w dawce oraz pełna zgodność zawartości z dokonanym oznaczeniem.
Biorąc pod uwagę całkowitą zawartość witaminy D w produktach, najwyższe stężenie witaminy D stwierdzono dla produktu Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza), bo aż 2482 mg/l. Natomiast najwyżej ocenione zostały: Tran Sanostol owocowy smak oraz Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, ponieważ zawierały największą ilość tej witaminy w dawce – odpowiednio 8,96 µg i 8,62 µg. Dwa spośród badanych preparatów nie zawierały witaminy D w ilościach powyżej poziomu oznaczalności. Były to Gold Omega-3 i OmegaCardio + czosnek. Warto jednak zwrócić uwagę, że preparaty o najwyższej zawartości witaminy D w dawce miały jej jednak średnio mniej, niż deklarował to producent na etykiecie. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku produktów: Tran islandzki smak naturalny i Tran skandynawski. W wyniku tych rozbieżności częściowo obniżono im punktację. Pozostałe produkty, tj. Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza) i Kidabion zawierały ilość witaminy D większą od deklarowanej.
Zwycięzcami w tej kategorii są ex aequo Tran Sanostol owocowy smak oraz Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, ponieważ dostarczają najwięcej tej niezbędnej do prawidłowego rozwoju witaminy, pomimo że mają wartości nieco niższe, niż to deklaruje producent na etykiecie.
Dlaczego w tranie czuć zapach ryb?
Ze względu na wysoką zawartość cennych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NKT) olej rybi jest podatny na utlenianie. Skutkiem tego procesu jest powstawanie związków szkodliwych dla organizmu człowieka. Związki te mogą mieć niekorzystne lub nawet szkodliwe oddziaływanie na nasz organizm. Dlatego bardzo ważna jest kontrola stopnia utlenienia oleju rybiego i utrzymywanie liczby produktów utleniania na niskim poziomie. Parametrem najczęściej stosowanym do oceny zaawansowania utleniania tłuszczów jest liczba nadtlenkowa. Zgodnie z zaleceniami Farmakopei Europejskiej wartość liczby nadtlenkowej rybich olejów rafinowanych stosowanych do wyrobu suplementów diety nie powinna przekraczać 10 meq/kg, a jeśli jest to olej z ryb z rodzaju Thunnus (np. z tuńczyka) lub z rodzaju Sarda, to 5 meq/kg. Należy zwrócić również uwagę na to, że olej rybi, którego liczba nadtlenkowa jest wyższa niż 5 meq/kg, ma często już wyraźny charakterystyczny rybi zapach.
Spośród badanych produktów najniższą liczbą nadtlenkową charakteryzowały się Tran islandzki smak naturalny i Omega Cardio + czosnek, przy czym dla tego ostatniego uzyskano najbardziej powtarzalne wyniki we wszystkich badanych seriach. Wskazywałoby to na wysoką stabilność tego preparatu. Wśród badanych preparatów dla trzech, tj. Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, Tran Sanostol owocowy smak i Gold Omega-3 otrzymano wartość z przedziału 5–10 meq/kg. Dla produktu Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza) średnia wartość tego parametru wyniosła 9,4 meq/kg – oznacza to obecność stosunkowo licznych produktów utleniania, wciąż jednak pozostających w zakresie normy określonej przez Farmakopeę Europejską.
Badania laboratoryjne, przeprowadzone pod kątem występowania ewentualnych zanieczyszczeń, wykazały, że przeanalizowane produkty spełniają rygorystyczne normy dopuszczalnych poziomów metali ciężkich (ołowiu, kadmu, miedzi, arsenu, rtęci). Jako że ryby, żyjąc w środowisku morskim, mają zdolności akumulacji zanieczyszczeń (w tkance tłuszczowej), kontrola jakości tłuszczów rybich pod kątem zawartości metali ciężkich oraz pestycydów i innych organicznych zanieczyszczeń jest szczególnie ważna przy produkcji tranu.
Ile kosztuje dawka zdrowia?
Ostatnim analizowanym parametrem, który podlegał punktacji, był koszt, jaki konsument musi ponieść w przeliczeniu na pojedynczą rekomendowaną przez producenta dawkę. Innymi słowy – celem badania było wykazanie, który z produktów można stosować najdłużej, zakładając, że przyjmuje się jedną dawkę produktu dziennie, zanim będzie trzeba dokonać kolejnego zakupu. W tym badaniu najkorzystniejszy stosunek ceny do ilości spożywanego produktu wykazały cztery produkty: Tran suplement diety (olej z wątroby dorsza), Gold Omega-3, Tran skandynawski, Tran islandzki smak naturalny. Tran Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym, Tran Sanostol owocowy smak oraz OmegaCardio + czosnek znalazły się w średnim przedziale cenowym pojedynczej dawki produktu. Natomiast najdroższy pod tym względem okazał się Kidabion.
Podsumowanie rankingu
Chociaż różne produkty wygrywały w poszczególnych kategoriach rankingu, w ostatecznym rozrachunku największą liczbę punktów zdobył Mӧller’s tran norweski o aromacie cytrynowym (Orkla Health). Preparat ten miał zarówno wysoką zawartość długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3 (najwyższą zawartość DHA, drugą w kolejności zawartość EPA), jak i witaminy D3 w zalecanej dziennej dawce. O jego zwycięstwie zadecydowała też dobra zgodność deklarowanej zawartości kwasów EPA i DHA oraz witaminy E z wartościami deklarowanymi przez producenta, co zapewniło mu przewagę nad drugim w rankingu suplementem Tran Sanostol owocowy smak (Takeda Pharma), który miał bardzo zbliżoną rzeczywistą zawartość EPA, DHA i witaminy D3. Wysoką pozycję w rankingu uzyskał produkt Gold Omega-3 (Olimp Laboratories), który charakteryzował się dużą zawartością kwasów omega-3 (EPA) oraz zawierał najwięcej witaminy E spośród wszystkich analizowanych produktów. Najwyższymi parametrami świeżości produktów charakteryzowały się Tran Islandzki o smaku naturalnym (Lysi) oraz „OmegaCardio + czosnek” (Holbex), które uzyskały najniższe wartości liczby nadtlenkowej. Badanie pokazało, że najkorzystniejszym wyborem – jeśli chodzi o koszt produktu – jest na równi Tran skandynawski (Havet), Tran suplement diety – olej z wątroby dorsza (Gal) oraz Gold Omega-3 (Olimp Laboratories).
 
Instytut Jakości JCIInstytut Jakości Jagiellońskiego Centrum Innowacji jest niezależnym ośrodkiem badawczym, którego misją jest budowanie świadomości społecznej poprzez edukację i dostarczanie konsumentowi rzetelnych informacji na temat kosmetyków, suplementów diety i zdrowej żywności. Misja Instytutu Jakości JCI realizowana jest poprzez opiniowanie produktów i wyróżnianie ich Znakiem Jakości JCI, prowadzenie własnych badań rankingowych, a także publikacje popularnonaukowe na temat zdrowego odżywiania. Więcej informacji na: www.jci.pl.
Jagiellońskie Centrum Innowacji Sp. z o.o. – spółka powołana w 2004 r. przez Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, zarządzająca Life Science Parkiem, a także oferująca komplementarny zestaw usług dla przedsiębiorców i naukowców działających w obszarze nauk przyrodniczych, w tym m.in. wynajem specjalistycznych powierzchni laboratoryjnych, wsparcie kapitałowe dla innowacyjnych firm, usługi badań kontraktowych i badań klinicznych oraz prowadząca liczne inicjatywy edukacyjne. Założycielem i jedynym udziałowcem Jagiellońskiego Centrum Innowacji jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, który posiada 100% udziałów w spółce. Więcej informacji na: www.jci.pl.
Ranking_tranów_tabela_wyników_
 

AUTOR ARTYKUŁU

Redakcja Food Forum

Redakcja Food Forum
Forum Media

Kontakt z autorem:

Subskrybuj bezpłatny newsletter Food Forum

Co otrzymasz po podaniu adresu e-mail?

  • dostęp do wszystkich treści na stronie food-forum.pl,
  • cotygodniową porcję porad i inspiracji żywieniowych,
  • dodatkowe korzyści od Partnerów Magazynu „Food Forum”.

Dziękujemy za docenienie!

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych więcej...przez firmę FORUM MEDIA POLSKA Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, ul. Polska 13 w celach marketingowych, w szczególności na otrzymywanie informacji handlowych pochodzących od FORUM MEDIA POLSKA Sp. z o.o. oraz jego kontrahentów drogą elektroniczną na adres e-mail podany w formularzu zgłoszeniowym.

POBIERZ DARMOWE MATERIAŁY

Kształtowanie kobiecej sylwetki – czy dieta ma płeć?
Format: pdf - 472 KB
Pobierz plik
Interpretacja wyników badań laboratoryjnych w praktyce dietetyka
Format: pdf - 793 KB
Pobierz plik
Diagnostyka zespołu jelita przesiąkliwego.
Format: pdf - 252 KB
Pobierz plik
Piszą dla nas:
Partnerzy:
Forum Media Polska
ul. Polska 13
60-595 Poznań