Zaburzenia depresyjne okiem psychodietetyka

Liczba osób zmagających z depresją rośnie w bardzo szybkim tempie, od 2005 r. wzrosła aż o 18,4%.

Liczba osób chorujących na zaburzenia depresyjne zwiększa się z roku na rok w coraz szybszym tempie i aktualnie dotyka już każdej grupy wiekowej. Według ekspertyz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2030 r. depresja będzie prawdopodobnie najbardziej powszechną chorobą na świecie. Zgodnie z najnowszym raportem WHO depresja dotyka 322 mln ludzi na całym świecie, z czego 12% dotyczy mieszkańców Europy, co stanowi ponad 40 mln osób cierpiących z powodu zaburzeń depresyjnych na tym kontynencie. Problem dotyka wciąż większej liczby kobiet (5,1%) w stosunku do mężczyzn (3,6%) i nadal jest najbardziej rozpowszechniony w populacji osób starszych. Liczba osób zmagających z depresją rośnie w bardzo szybkim tempie, od 2005 r. wzrosła aż o 18,4%. W Polsce depresja dotyczy ok. 5% populacji, co oznacza, że ponad 1,8 mln cierpi z powodu tej choroby [1].

Depresja okiem psychologa

Zgodnie z przyjętą klasyfikacją ICD-10 zaburzenia depresyjne obejmują utrzymywanie się przez co najmniej dwa tygodnie dwóch z następujących objawów:

  • obniżenie nastroju,
  • utrata zainteresowań i anhedonia,
  • zmniejszenie energii prowadzące do wzmożonej męczliwości i wycofywania się z podejmowanych aktywności;

oraz występowanie przynajmniej dwóch z kolejnej grupy objawów:

  • osłabienie zdolności do koncentracji i utrzymywania uwagi,
  • niska samoocena,
  • towarzyszące poczucie winy i niskiej wartości,
  • pesymistyczne myśli wobec najbliższej przyszłości,
  • myśli lub zamiary suicydalne,
  • zaburzenia rytmu snu,
  • zmiany w apetycie (zmniejszony lub zwiększony) [2].

Warto zaznaczyć, że depresja może przybierać różne formy, stąd też klasyfikacje ICD-10 oraz DSM 5 uwzględniają również inne zaburzenia, których przebieg, mimo że przypomina zaburzenia depresyjne, powinien być różnicowany [2, 3]. Depresja może objawiać się zarówno w różnych stadiach nasilenia (epizod depresyjny ciężki, umiarkowany, łagodny), jak i pod odmiennymi postaciami, np. organiczne zaburzenia depresyjne, zaburzenia depresyjne nawracające, depresja poschizofreniczna czy depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej [2]. Zdarza się, że rozpoznanie zaburzeń depresyjnych jest nadmiarowe, dlatego też ważne jest jej różnicowanie z zaburzeniami adaptacyjnymi oraz cyklotymią i dystymią, klasyfikowanych jako uporczywe zaburzenia nastroju (afektywne). Objawy mogą być bardzo zbliżone do zaburzeń depresyjnych, jednakże w niektórych aspektach widać pewne różnice, które zostały przedstawione w tabeli [2, 3].

Zaburzenia adaptacyjne (F43.2)

Dystymia

(F34.1)

Cyklotymia

(F34.0)

Odróżnia je wyraźny związek pogorszenia nastroju z poprzedzającym trudnym wydarzeniem życiowym oraz koniecznością dostosowania się do nowej sytuacji życiowej

Często trwa o wiele dłużej, może się utrzymywać nawet kilka lat

Związana z wahaniami nastroju, poza epizodami obniżonego nastroju przypominającymi objawy wskazujące na zaburzenia depresyjne, pojawiają się również okresy podwyższonego nastroju i znacznej poprawy samopoczucia

Po odwróceniu uwagi danej jednostki od sytuacji trudnej nastrój bardzo często ulega poprawie

Obniżenie nastroju zazwyczaj ma o wiele łagodniejszy przebieg niż w depresji, rzadko pojawiają się myśli i zamiary samobójcze

Wahania nastroju nie są tak silne i wyraźne jak w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Wśród najpopularniejszych metod przesiewowej oceny zaburzeń depresyjnych można wyróżnić: skalę depresji Becka, skalę samooceny objawów depresji Zunga lub najczęściej stosowaną w populacji osób starszych – geriatryczną skalę oceny depresji [4, 5]. Różnicowanie objawów klinicznych odgrywa w tym miejscu również zasadniczą rolę, ponieważ szczególnie w grupie osób starszych depresja może być mylona z otępieniem, co wpływa na stosunkowo niską wykrywalność zaburzenia w tej grupie osób i w konsekwencji niepodejmowanie leczenia farmakologicznego lub interwencji psychologicznych.

Formy leczenia depresji

Istnieje wiele form leczenia depresji, jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, że zdiagnozowana już depresja najczęściej wymaga włączenia leczenia psychiatrycznego, przynajmniej na początku, na czas wyciszenia się pierwszych objawów. Stanowiska ekspertów w tym obszarze zwracają uwagę, że farmakoterapia powinna być kontynuowana przez minimum sześć miesięcy po ustąpieniu objawów [6]. W metaanalizie Cipriani i wsp. wykazano, że spośród coraz częściej stosowanych selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), najlepszym efektem wykazują się: escitalopram, mirtazapina, sertralina oraz wenlafaksyna. Wciąż stosowane są również trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (amitryptylina, klomipramina), których skuteczność jest widoczna szczególnie w ciężkich epizodach depresji [7]. Pomimo dużego postępu w leczeniu farmakologicznym depresji, jaki jest obserwowany w ostatnim czasie, nadal najskuteczniejszą formą interwencji, która przynosi najszybsze, a zarazem najtrwalsze efekty, jest skojarzenie farmakoterapii z psychoterapią, co jednoznacznie podkreśla się w metaanalizach i przeglądach systematycznych [8, 9].

Psychoterapia może odbywać się w formie grupowej lub indywidualnej. W zależności od przyjętego nurtu terapeutycznego może ona również przybierać zróżnicowany charakter. Niezależnie jednak od tego, czy forma terapii jest prowadzona w nurcie psychoanalitycznym, psychodynamicznym, behawioralno-poznawczym czy systemowym, nierzadko jest niezbędnym, a wręcz koniecznym elementem do poprawy stanu klinicznego pacjenta, a w przypadku osób młodych – nawet metodą z wyboru. W trakcie pracy z młodymi osobami, celem podejmowanej interwencji psychoterapeutycznej jest stworzenie warunków do udzielenia odpowiedniego wsparcia, aby umożliwić wypełnienie pacjentowi zadań rozwojowych [8]. Psychoterapia powinna być prowadzona przez osoby odpowiednio wykształcone w tej dziedzinie, poddające swoją pracę stałej superwizji oraz przestrzegające protokołów i zasad leczenia [10]. W licznych analizach wykazano, że przy zaburzeniach depresyjnych związanych z wczesnymi doświadczeniami traumy psychoterapia może wiązać się z mniejszym ryzykiem nawrotu choroby i przeciwdziałać pojawieniu się kolejnych epizodów depresyjnych [9]. Pomimo tego, że u podstaw leczenia zaburzeń depresyjnych leży farmakoterapia i psychoterapia, to w wielu przypadkach konieczne jest zastosowanie niestandardowej interwencji i uwzględnienie nowego podejścia [11], które zakłada szeroki wpływ czynników żywieniowych, omówionych w kolejnej części artykułu.

Depresja okiem dietetyka

Składniki diety odgrywające istotną rolę w etiologii i tym samym we wspomaganiu leczenia depresji zyskują coraz większą popularność zarówno w świetle pojawiających się doniesień naukowych, jak i w praktyce klinicznej. Poniżej dokonano zwięzłej charakterystyki wybranych składników, których rola wydaje się na tę chwilę najwyraźniej zarysowana.

Wśród imponującej liczby różnych składników żywieniowych służących poprawie stanu klinicznego w depresji niewątpliwie wybijają się nienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3. W badaniach Martinsa zauważono antydepresyjny wpływ kwasu eikozapentaeonowego (EPA) i jego dodatni związek z redukcją symptomów zaburzeń depresyjnych [12]. Efekt terapeutyczny kwasów omega-3 jest łączony z jego rolą budulcową osłonek mielinowych neuronów, regulacją przepływu neurotransmiterów oraz sygnałów nerwowych [13]. Aktualne przeglądy badań potwierdzają korzystne efekty stosowania kwasów omega-3 w leczeniu depresji u dorosłych. W porównaniu do grupy placebo zauważa się poprawę kliniczną objawów depresyjnych na poziomie od łagodnego do umiarkowanego [14].

Kolejnym składnikiem, na który zwrócono uwagę w kontekście działania przeciwdepresyjnego, jest cynk. Jego rola jest już dość długo podkreślana w wielu prowadzonych badaniach klinicznych. Wykazywano odwrotnie proporcjonalną korelację pomiędzy stężeniem cynku a nasileniem depresji oraz mniejsze jego ilości po oznaczeniu w surowicy krwi u osób leczonych z powodu depresji [15]. Zauważano również, że wzbogacenie preparatów przeciwdepresyjnych cynkiem wiązało się z poprawą skuteczności leczenia zaburzeń depresyjnych [16]. Badania Joe i wsp., opublikowane w tym roku, potwierdzają wcześniejsze doniesienia i wskazują, że suplementacja cynkiem może złagodzić objawy w niektórych przypadkach i powinna być brana pod uwagę podczas planowania leczenia [17].

Znaczenie cynku zostało potwierdzone również w ostatnich badaniach prowadzonych wśród ponad 14 tys. osób, gdzie oprócz cynku podkreślano także potencjalny wpływ miedzi, żelaza oraz selenu. W przeciwieństwie do poprzednich badań ta praca była skoncentrowana na analizie spożycia wybranych składników mineralnych zamiast oznaczania pierwiastków w surowicy. Całkowite spożycie cynku, żelaza, miedzi i selenu było odwrotnie skorelowane z depresją w modelu dostosowanym do wieku i płci [18].

Pojawiają się również postulaty naukowe podkreślające, że przyczyną depresji mogą być niedobory takich witamin, jak kwas foliowy, witamina B12 oraz witamina D. Ich rola tłumaczona jest m.in. tym, że zmniejszenie podaży w diecie kwasu foliowego oraz witaminy B12 prowadzi do zaburzeń w metabolizmie S-adenozylometioniny, która odgrywa zasadniczą rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Związek ten jest dawcą grup metylowych, wykorzystywanych do budowy neuroprzekaźników, w tym m.in. serotoniny, która ma podstawowe znaczenie w zaburzeniach depresyjnych [19]. Z kolei witamina D jest sugerowana coraz częściej jako jeden z możliwych czynników wykazujących działanie prewencyjne i terapeutyczne dla wielu chorób o podłożu psychicznym, w tym również depresji [11].

W ostatnim czasie coraz większą rolę przypisuje się szerokiej dziedzinie, jaką stanowią utajone alergie pokarmowe oraz powiązany z nimi jeszcze szerszy obszar – mikrobiota. W badaniach Atkinsona i wsp. wykazano, że po wprowadzeniu diety eliminacyjnej u pacjentów z rozpoznaną alergią IgG-zależną na poszczególne produkty uzyskano nie tylko znaczne zmniejszenie natężenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych, ale również poprawy parametrów jakości życia oraz zmniejszenie nasilenia objawów lękowych i depresyjnych [20]. W licznych badaniach zwraca się uwagę na istotne różnice w mikroflorze jelitowej u osób z epizodem depresji w porównaniu z grupą kontrolną. Z kolei Jiang wraz z zespołem zwraca nawet uwagę na istotne różnice w nasileniu objawów depresyjnych w zależności od konkretnego szczepu [21]. Z kolei w 2016 r. opublikowano metaanalizę, która podsumowała dowody związku między probiotykami a depresją, wskazując na ich funkcję prewencyjną. Analizą objęto pięć randomizowanych badań klinicznych z grupą kontrolną i wykazano, że szczepy probiotyczne mogą zmniejszać ryzyko rozwoju depresji u osób zdrowych [22]. Warto jednak podkreślić, że badania nad możliwością wykorzystania szczepów probiotycznych w leczeniu wszelakich zaburzeń nastroju, w tym depresji, są wciąż jeszcze stosunkowo świeżą dziedziną, w której rezultaty różnych badań nie są jednoznaczne i wymagają kolejnych potwierdzeń i pogłębionych analiz.

 

Podsumowanie

Pomimo wielu nowych doniesień w obszarze dietoterapii i jej niemałego znaczenia w etiologii, przebiegu i prewencji zaburzeń depresyjnych wciąż trudno jest jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy niedobory poszczególnych składników mineralnych są pierwotne, czy wtórne wobec depresji. Czy niedobory w surowicy krwi poszczególnych składników wywołują depresję, czy też są wynikiem zmniejszonego apetytu i zaniedbywania odpowiedniej diety w przebiegu choroby? Podobne pytanie można postawić w obszarze zaburzeń mikroflory jelitowej, która z jednej strony może prowadzić do wielu nieprzyjemnych dolegliwości i w konsekwencji do obniżenia nastroju, a z drugiej – długotrwały stres i utrzymujące się permanentne napięcie może prowadzić również do zaburzeń flory jelitowej. O ile depresja wystąpiła w wyniku innych chorób somatycznych i długo utrzymujących się dolegliwości (np. utajona alergia pokarmowa, IBS, SIBO), to suplementacja szczepami probiotycznymi istotnie może odnosić spektakularne efekty. Jeśli jednak wystąpiła w efekcie trudnego wydarzenia życiowego, przebytej traumy lub jest silnie skorelowana z cechami osobowości danej jednostki, to poprawa stanu klinicznego będzie niemożliwa bez włączonej psychoterapii i/lub farmakoterapii. Ważne, aby pamiętać o tym, że zaburzenia depresyjne mają złożoną etiologię i mogą wynikać z konstelacji wielu różnych czynników, stąd niezbędne jest interdyscyplinarne ujęcie problematyki i wzajemna współpraca wielu specjalistów reprezentujących różne dziedziny nauki.

Bibliografia:

  1. Depression and Other Common Mental Disorders: Global Health Estimates. Geneva: World Health Organization; 2017. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
  2. Pużyński S., Wciórka J. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Wydawnictwo Versalius, Kraków 2000.
  3. American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Arlington, VA, American Psychiatric Association, 2013.
  4. Beck A.T., Ward C.H., Mendelson M., Mock J., Erbaugh J. An inventory for measuring depression. Archives of General Psychiatry 1961, 4: 53–63.
  5. Albiński R., Kleszczewska-Albińska A., Bedyńska S., Geriatryczna Skala Depresji (GDS). Trafność i rzetelność różnych wersji tego narzędzia – przegląd badań. Psychiatria Polska 2011, tom XLV, nr 4, 555–562.
  6. Brunstein-Klomek A., Stanley B. Psychosocial treatment of depression and suicidality in adolescents. CNS Spectr. 2007; 12 (2): 135–144.
  7. Cipriani A., Furukawa T.A., Salanti G. et al. Comparative efficacy and acceptability of 12 new-generation antidepressants: a multiple-treatments meta-analysis. Lancet. 2009; 373: 746–758.
  8. Bomba J. Spojrzenie na depresję z perspektywy psychoterapii, Psychoterapia 2009; 1(149): 35–42.
  9. Bałkowiec-Iskra E., Ryszewska-Pokraśniewicz B., Cessak G. Rola farmakoterapii i psychoterapii w leczeniu zaburzeń depresyjnych, Psychiatria po Dyplomie 2013; 12: 41-45.
  10. Popiel A., Pragłowska E., Psychoterapia poznawczo-behawioralna — praktyka oparta na badaniach empirycznych, Psychiatria w Praktyce Klinicznej 2009; 2, 3: 146–155.
  11. Majkutewicz P., Tyszko P., Okręglicka K. Leczenie żywieniowe depresji, Family Medicine & PrimaryCareReview 2014; 16, 1: 48–50.
  12. Martins J.G. EPA but not DHA appears to be responsible for the efficacy of omega-3 long chain polyunsaturated fatty acid supplementation in depression: evidence from a metaanalysis of randomized controlled trials. J Am CollNutr 2009; 28(5): 525–542.
  13. Féart C., Peuchant E., Letenneur L. et al. Plasma eicosapentaenoic acid is inversely associated with severity of depressive symptomatology in the elderly: data from the Bordeaux sample of the Three-City Study. Am J ClinNutr 2008; 87: 1156–1162.
  14. Appleton K.M., Sallis H.M., Perry R., Ness A.R., Churchill R. Omega-3 fatty acids for depression in adults. Cochrane Database SystRev. 2015, 5(11): CD004692.
  15. Nowak G., Siwek M., Dudek D. et al. Effect of zinc supplementation on antidepressant therapy in unipolar depression: a preliminary placebo-controlled study. Pol J Pharmacol 2003; 55: 1143–1147.
  16. Siwek M., Dudek D., Paul I.A. et al. Zinc supplementation augments efficacy of imipramine in treatment resistant patients: a double blind, placebo controlled study. J Affect Disord 2009; 118: 187–195.
  17. Joe P., Getz M., Redman S. et al. Serum zinc levels in acute psychiatric patients: A case series. Psychiatry Res. 2018, 6; 261: 344–350.
  18. Li Z., Wang W., Xin X. Association of total zinc, iron, copper and selenium intakes with depression in the US adults. J AffectDisord. 2017, 6; 228: 68–74.
  19. Koszowska A., Dittfeld A., Zubelewicz-Szkodzińska B. Psychologiczny aspekt odżywiania oraz wpływ wybranych substancji na zachowania i procesy myślowe. Hygeia Public Health 2013, 48(3): 279–284.
  20. Atkinson W., Sheldon T.A., Shaath N., Whorwell P.J. Food elimination on IgG antibodies in irritable bowel syndrome: a randomised controlled trial. Gut 2004; 53: 1459–1464.
  21. Jiang H., Ling Z., Zhang Y. et al. Altered fecal microbiota composition in patients with major depressive disorder. Brain Behav. Immun. 2015, 48: 186–194.
  22. Huang R., Wang K., Hu J. Effect of Probiotics on Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients 2016, 6; 8(8).

AUTOR ARTYKUŁU

dr n. med. Agata Juruć

dr n. med. Agata Juruć
Wielkopolskie Centrum Zaburzeń Jedzenia

psycholog, dietetyk, wykładowca akademicki. Uniwersytet Humanistyczno-Społeczny SWPS – Oddział Wrocław, Katowice Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koninie, Wielkopolskie Centrum Zaburzeń Jedzenia.

Subskrybuj bezpłatny newsletter Food Forum

Co otrzymasz po podaniu adresu e-mail?

  • dostęp do wszystkich treści na stronie food-forum.pl,
  • cotygodniową porcję porad i inspiracji żywieniowych,
  • dodatkowe korzyści od Partnerów Magazynu „Food Forum”.

Dziękujemy za docenienie!

Administratorem Twoich danych osobowych jest Forum Media Polska spółka z o.o., ul. Polska 13, 60-595 Poznań (dalej: My). Będziemy przetwarzać powyższe dane w celach marketingowych. Przysługuje Ci prawo do cofnięcia zgody na komunikację z naszej strony w każdym czasie. Możesz to łatwo uczynić, dzwoniąc na 61 66 55 800 lub poprzez przesłanie maila na adres: bok@forum-media.pl.

Zgadzam się na kontakt ze strony wydawnictwa Forum Media Polska sp. z o.o. drogą elektroniczną i telefoniczną w celach marketingowych, w szczególności w celu przedstawiania sprofilowanej oferty produktów i usług wydawnictwa lub jego partnerów.

TAGI ARTYKUŁU: #Choroby, #Profilaktyka zdrowotna, #Psychologia

POBIERZ DARMOWE MATERIAŁY

Kształtowanie kobiecej sylwetki – czy dieta ma płeć?
Format: pdf - 472 KB
Pobierz plik
Interpretacja wyników badań laboratoryjnych w praktyce dietetyka
Format: pdf - 793 KB
Pobierz plik
Diagnostyka zespołu jelita przesiąkliwego.
Format: pdf - 252 KB
Pobierz plik


Piszą dla nas:
Partnerzy:
Forum Media Polska
ul. Polska 13
60-595 Poznań